Test
Download document

ACHTERBERG, Gerrit


Bolero van Ravel


Boven dit eindeloos moeras:

helblauwe vogel, af en aan.


In de eeuwige woestijn;

o karavaan.


Over de zee een schip, alleen,

van horizon in horizon.


En in mijn leven het gedicht,

waarin gij danst met ogen dicht.


Gehenna*

Ik ben de zwakste plek in het heelal.

Het blinde lek, tijdens uw dood ontstaan,

doet het verslappen en naar binnen slaan,

Overal in het rond verrijst een wal,

wentelend met zijn helling op mij aan.

Onder mijn voeten voel ik de grond gaan.

Ik loop mij dood omdat ik anders val.

En kom geen stap vooruit. De sterren gaan

vrij en vanzelf hun voorgeschreven baan.

Winden en dieren trekken om mij heen.

Ik blijf in deze tredmolen alleen.

God wil een deuk verdrijven uit zijn bal,

waarbij wedloop met zijn vingertal

* Hinnomsdal waar offers aan Moloch gebracht werden


Hulshorst

Hulshorst, als vergeten ijzer

is uw naam, binnen de dennen

en de bittere coniferen,

roest uw station;

waar de spoortrein naar het noorden

met een godverlaten knars

stilhoudt, niemand uitlaat

niemand inlaat, o minuten,

dat ik hoor het weinig waaien

als een oeroude legende

uit uw bossen: barse bende

rovers, rans en ruw

uit het witte veluwhart.


Thebe

Met leven toegerust voor beiden,

liep ik vannacht de gangen in,

die naar u leiden.

Het ondergronds geburchte droeg

een stilte, die met tegenzin

mijn tred verdroeg.

De muren stonden als verzadigd

van ruige schimmel; lucht en licht,

voorgoed beschadigd,

beten mij uit; de wil alleen

bij u te zijn in 't jongst gericht,

hield mij ter been.

Het labyrinth verliep in schroeven

van eender, blinder cirkeling.

U ten behoeve ?

Ik weet niet meer hoe lang ik ging.

Hoe brachten zij, die u begroeven,

zover een ding ?

Totdat mijn voeten op u stuitten :

uit een volslagen duisternis

zag ik uw ogen opensplijten;

uw handen, die ik niet kon tillen,

voelde ik langs het leven strelen,

dat in mij sloeg;

uw mond, in dood verholen, vroeg.

Een taal waarvoor geen teken is

in dit heelal,

verstond ik voor de laatste maal.

Maar had geen adem meer genoeg

en ben gevlucht in dit gedicht :

noodtrappen naar het morgenlicht,

vervaald en veel te vroeg.


Standbeeld

Een lichaam, blind van slaap,
staat in mijn armen op.
Ik voel hoe zwaar het gaat.
Dodepop.
Ik ben een eeuwigheid te laat.
Waar is je harteklop?

De dikke nacht houdt ons bijeen
en maakt ons met elkaar compact.
"Om Godswil laat mij niet meer los;
mijn benen zijn geknakt."
fluister je aan mijn borst.

Het is of ik de aarde tors.
En langzaam kruipt het mos
over ons standbeeld heen.


Schaatsenrijder

Over zijn strenge cirkels heen gebogen

eigent hij zich de middelpunten toe.

Hun trots bezit staat in zijn harde ogen.

Hij wordt de mathematica niet moe,

waarmee elk nieuw uitvieren zich voltrekt

om elke nieuwe inkeer op te vangen.

Zie hem in rustige beslissing hangen

boven het tijdeloze, dat hij wekt

en kantelend in tegenkringen leidt

voor het een snelle, ronde dood zou vinden.

Hij heeft zich van de wereld al bevrijd;

enkel de smalle ijzers die hem binden

aan 't evenbeeld. Een laatste trouw misschien?

Wat kan hij in de spiegel nog verwachten?

Of houdt een vrouwenschim, die wij niet zien,

hem vast binnen dit eenzaam veld van krachten?

IJskoude liefde, die niet sterven wil,

omdat de dode lelies onder water

haar eenmaal droegen in hun gouden harten,

waarmee de vijver vol lag, zwaar en stil.


Werkster

Zij kent de onderkant van kast en ledikant,
ruwhouten planken en vergeten kieren,
want zij behoort al kruipend tot de dieren,
die voortbewegen op hun voet en hand.

Zij heeft zichzelve aan de vloer verpand,
om deze voor de voeten te versieren
van dichters, predikanten, kruidenieren,
want er is onderscheid van rang en stand.

God zal haar eenmaal op Zijn bodem vinden,
gaande de gouden straten naar Zijn troon,
al slaande met de stoffer op het blik.

Symbolen worden tot cymbalen in de
ure des doods - en zie, haar lot ten hoon,
zijn daar de dominee, de bakker en de frik.


Kleine ode aan het water

Zo staat de regen als een raam

over de bloemen, mond en maan

leggen er groot en rond zich aan,

liggen er groot en rond om dicht,

o teug, waaraan ik lig;

met mijn gezicht in maan en water

staan bloemen in mijn ogenwater

gespiegeld, sta ik spiegelend in

waterramen en maanbloemen


En Jezus schreef in ’t zand

Jezus schreef met Zijn vinger in het zand.
Hij bukte Zich en schreef in ’t zand, wij weten
niet wat Hij schreef, Hij was het zelf vergeten,
verzonken in de woorden van Zijn hand.

De schriftgeleerden, die Hem aan de tand
hadden gevoeld over een vrouw, van hete
hartstochten naar een andere man bezeten,
de schriftgeleerden stonden aan de kant.

Zondig niet meer, zei Hij, ik oordeel niet.
Ga heen en luister, luister naar het lied.

En Hij stond recht. De woorden lieten los
van hun figuur en brandden in de blos

waarmee zij heenging, als een kind zo licht.
Zo geestelijk schreef Jezus Zijn gedicht.


Vervulling

Het beste van voor jaren dringt vanavond tot mij door.

Al je gewone vragen vinden weer gehoor.

Regent het. Ja het regent. Goede nacht.

Laten we nu gaan slapen, zeg je zacht.

Wij luisteren en liggen. Wind beweegt het raam,

Blijf zo maar liggen, zeg ik, en ik noem je naam.

Alles wat antwoord is gaat van mij uit.

Je wordt vervuld van de oneindigheid.


Boombeschrijving

Bomen zijn werkelijk.

Hun bladeren praten werkelijk

met woorden veelzeggend en letterloos.

Hun toppen zingen.

Hun stammen zwijgen

hoorbaar.

Hun wortels houden

van de aarde.

Bij een boom

staande moet ik wel

ademen als een boom.

Naar een boom

ziende zie ik

hemel en aarde in elkanders

armen.

Want een boom,

een boom is een bruiloft



Eben Haëzer


Besloten zaterdagavond bij ons thuis,

Mistvoeten liepen sluipend langs de schuur.

Er was geen ziel meer buiten op dat uur;

de blauwe boerderij een dichte kluis.

Daar woonden wij bijeen met man en muis.

Door koestalraampjes viel een richel vuur

uit goudlampen op deel, eeuwig van duur

en stil van lijnkoeken en hooi in huis.

Mijn vader celebreerde er de mis:

de koeien voeren, plechtig bij de koppen.

Hun tong krult om zijn handen als een vis.

Een schim, diagonaal tot in de nokken.

Godsdienst hing zwaar tegen de hanebalken.

Zijn aderen beginnen te verkalken.



SLAAPWANDELING

Ik heb vannacht met u gewandeld

in de dove lanen van de slaap,

en nu het morgen is geworden

is er niets veranderd,

dan dat die twee, die in de nacht tesaam

volkomen bij elkander waren,

mij weer alleen gelaten hebben in de morgen,

en samen verder zijn gegaan.



Woord

Gij zijt de grond gelijk gemaakt.

Regen is tot u ingegaan,

en sneeuw zinkt in u saam.

Winden waaien u naakt.


Het licht blijft in uw ogen staan,

alsof gij heden zijt ontwaakt.

Maar zij volgen zon noch maan.

Geen ster wordt aangeraakt.


Voor zover het mijn bloed aangaat,

zijt gij van ieder element

verzadigd en voldaan.


En nochtans moet het woord bestaan,

dat met u samenvalt.



Ballade van de gasfitter


I

Gij hebt de huizen achterom bereikt.

Aan de voorgevels, tussen de gordijnen,

blijft ge doorlopend uit het niet verschijnen

wanneer ik langs kom en naar binnen kijk.


Al moet ge in 't voorbijgaan weer verdwijnen,

het volgend raam geeft me opnieuw gelijk.

Daar wonen ene Jansen en de zijnen,

alsof ge mij in deze naam ontwijkt.


Maar dat zegt niets. De deuren zijn geduldig;

hebben een bel, een brievenbus, een stoep.

De appelkoopman lokt u met zijn roep.

En valse sleutels zijn er menigvuldig.

Ook kan ik binnen komen, doodonschuldig

en tot uw dienst, gasfitter van beroep.


II

Dan - op klaarlichte dag bij u aan 't werk,

vermomd als man van de gemeente - gaan

mijn ogen in het rond en zien u staan.

Maar langzaam wordt de zoldering een zerk.


De muren zijn van aarde. Wij beslaan.

De kamer is verzadigd, naar ik merk.

Het kan ook niet. Ik draai de schroeven aan.

Zolang ik mij tot deze taak beperk


blijven we voor elkaar incognito,

terwijl ik bezig ben, gebukt, geknield,

of op mijn buik naga wat er aan scheelt.

En al maar denken: het is beter zo.

Doodzwijgen, door een hamerslag vernield.

Doodstilte, die de hamerslagen heelt.


III

Zal ik de woning onder water zetten?

Of gaten in de gasgeleiding slaan?

Ik zie de val, moet op de fittings letten

en maak de denkfout haastig ongedaan.


Dan zou er later in de kranten staan:

‘Door onbekende oorzaak vond een fitter,

bij de uitoefening van zijn bestaan,

de dood door gasverstikking. In het aan-

grenzend gedeelte was hetzelfde bitter


lot aan de huiseigenares beschoren.

Zij lag voorover met een hand naar voren,

welke een brief omklemde, die begon:

“Hoe groot de wereld is, ik kom weerom”.

Blijkbaar werd zij verrast tijdens het lezen

en kan van overspel geen sprake wezen’.


IV

Eindelijk is het kleine lek gedicht.

Ik zoek de spullen langzaam bij elkaar.

Mijn benen zijn als buizen lood zo zwaar.

Zweetdruppels lopen over mijn gezicht.


Of ik iets bovenmenselijks verricht,

keer ik met een verklarend handgebaar

mij naar u om, maar gij zijt niet meer daar.

Er is alleen het late middaglicht.


Ik beur de bak gereedschap van de vloer

en til hem op mijn schouder. Door de gang

wekken mijn voetstappen een hol gezang.

De deur valt in het slot. Het straatrumoer

lijkt verder af. Er hangt een dikke mist.

Ik heb me dus voor deze keer vergist.


V

Maar als ik thuisgekomen, goed en wel

te eten zit, rinkelt de telefoon.

Ik pak de horen op en doodgewoon

klinkt aan de andere kant een nieuw bevel.


De directeur. Zijn stem is hard en schel,

met een verborgen, weke ondertoon.

‘Ga morgen naar dezelfde straat, mijn zoon.

Je weet hoeveel belang ik in je stel’.


Geen ezel stoot zich tweemaal aan een steen.

Het beste was, ik bleef hier niet alleen,

maar nam vanavond vast in ogenschouw

het uit de grond gerezen flatgebouw

daartegenover. Bij de nummerborden

zal het me dan vanzelf duidelijk worden.


VI

Die nacht kwam ik alleen nog maar te weten,

dat de conciërge sliep. Hij was vermoeid

en had de cijfers in zijn hoofd vergeten.

Het lag gekanteld op een arm. Geboeid


keek ik van buiten door het raam. Er woei

een zachte wind. Het ritselde een beetje

over de grond en vlakbij, plichtvergeten,

een levend mens, en die mij uit de knoei


zou hebben kunnen helpen, als het niet

zo eenzaam was geworden en te duister

dan dat ik hem mocht wekken met gefluister.

Hij zou het hoofd verliezen. Dat kon niet.

Dat kostte ook de directeur zijn kop.

Niemand hoorde me heengaan. Keek hij op?


VII

Bij 't krieken van de dageraad op pad,

de slaap nog in de ogen, schijnen mij

het eerste uur de straten vogelvrij,

al heeft het einddoel ergens post gevat.


Een ongekend veilig gevoel is dat.

Iemand van de directie fietst voorbij.

Ik groet, doch hij kijkt nauwelijks opzij.

Zeker weer ruzie met zijn vrouw gehad.


Misschien vindt hij het enigszins verdacht,

dat hij me aantreft in gemeentewijken,

waar voor een fitter niets valt te bereiken.

Er woont een jong en roekeloos geslacht

bij ander licht. Ik ben gesignaleerd.

Daarom mijn schreden naar de stad gekeerd.


VIII

Nu nader ik de laatste mooglijkheid.

Witte drukknoppen, fel in het gelid,

tarten als tanden in een vals gebit.

Mijn vingers voeren een verbeten strijd.


Terwijl ik sta en op mijn nagels bijt,

springt onverwacht de deur los. Een daghit

zet de asemmer buiten. Zonder dit

had ik nimmer besloten, maar de tijd


is kort. Ik vraag gejaagd waar het gat zit.

Zij wijst naar boven met een vage spot,

dat kan betekenen: je bent getikt.

Wat ik wel weet; zodat ik tot God bid.

De lift beweegt zich opwaarts naar het slot

van wat hem nog geen fitter heeft geflikt.


IX

Hoe hoger of ik stijg hoe groter wordt

de ruimte tussen u en mij. Het leven

voelt zich door nikkel en door staal omgeven.

Het bouwsel komt geen klinknagel te kort.


Hier zit geen gas. God is het gat en stort

zijn diepten op mij uit om te beleven

aan een verwaten fitter hoe verheven

hijzelf bij iedere étage wordt.


Verdieping na verdieping valt omlaag.

Ik weet niet waar of wat ik moet beginnen.

Misschien schiet me een laatste woord te binnen

als ik hem naar de eerste oorzaak vraag.

Een schok gaat door mij heen. Ik moet er uit

en geef het over aan zijn raadsbesluit.


X

Kamer aan kamer gaan de deuren open.

Heren van alle natie, tong en ras

roepen in koor, of 'k een verschijning was:

je hoeft ons hier geen smoesjes te verkopen.


Ben ik daarvoor onder de grond gekropen?

Bij het afdalen in de put van glas

staat aan mijn voet een zak met vuile was.

Hoor hoe ze boven door elkander lopen.


In de omgeving hang ik nog wat rond.

Het werd intussen middag zie ik wel.

Scholen gaan uit. Het spitsuur is gekomen.

De kinderen, door moeders meegenomen,

vertellen. Fietsen bellen. Auto's snel-

len langs mij heen, of ik daar jaren stond.


XI

De gasfabrieken draaien op hun as.

Er moet een vacuüm zijn ingeslopen.

Denk lezer, dat een bladzij vroeger pas

zijn eigen oogmerk zag in 't honderd lopen,


zonder ook maar op iets te mogen hopen

en als een bange hond is afgedropen,

die uit de flitsen in uw ogen las,

wat de verwachting van een fitter was.


Ik neem de kortste weg naar het kantoor.

De directeur persoonlijk laat me binnen

en onderwerpt mij aan een mild verhoor.

Ik hoef verder geen leugens te verzinnen.

Diep in zijn bril wemelt het, of hij huilt.

Hij drukt mijn hand, vermant zich en meesmuilt.


XII

Het hoofdbestuur van 't christelijk vakverbond

roept alle gas- en waterfitters heden

in spoedvergadering bijeen, deelt mede

dat een van hen de reglementen schond


door met zijn instrumenten op te treden

op alle plaatsen waar hij zich bevond

en eist, nu 't hele lichaam heeft geleden,

belijdenis van schuld op deze grond.


Voor 't eerst in de historie van het vak

knielen de gas- en waterfitters neer,

zonder inmiddels naar een gat te zoeken;

tezamen solidair in alle hoeken.

Dan zegt de voorzitter: zondig niet meer.

En zij vertrekken, dood op hun gemak.


XIII

Na jaar en dag hervinden wij de fitter

in 't ouwemannenhuis. Zijn haar is wit;

een kindse vent, die in een stratengids

namen te spellen zit, letter voor letter.


Tafel en bed heeft hij te delen met

postbode, wisselloper en loodgieter.

Hij krijgt gedurig op z'n sodemieter,

omdat hij altijd op het eten vit.


Er is tot aan zijn dood voor hem gezorgd.

Begrafenis- en ziekengelden lonen

de moeite om weldadigheid te tonen

en maken dat de vader hem niet worgt.

Publieke werken gaf hem onderdak.

Hij mag beschikken over pruimtabak.


XIV

In 't eind sloten zijn ogen zich voorgoed.

De mond viel open, maar werd opgebonden.

Hij werd gemeten en geschikt bevonden

een doodkist op te vullen van zes voet.


En allen brachten hem een laatste groet:

Jansen, daghit en directeur, zij stonden

eendrachtig met die van de flat verbonden;

als ik in 't zwart, met stok en hoge hoed.


Aan 't graf hield verder iedereen zijn mond.

Men trad vooruit en schouwde kritisch hoe

de fitter langzaam wegzonk in de grond,

als om hem nog op fouten te betrappen,

nu hij zijn laatste gat had op te knappen.

Hij rust in God. De aarde dekt hem toe.